Evrenin Doğumu: "Big Bang"

İnsanlık ilk bilimsel ve düşünsel gelişmelerini merakı ve ihtiyaçlarının dürtüsüyle elde etmiştir-muhtemelen sonuncuları da böyle olacak-. Bu karşı konulmaz merakın belki de başında, içinde bulunduğumuz kâinâtın nereden geldiği sorunsalı var. Öyle olmalı ki tarih boyunca buna dair birçok teori ortaya atılmış, birçok delil getirilmiş, birçok çürütme yapılmıştır. Bugünse elimizde bütün bu karmaşanın sonucu olarak doğmuş ve delillerinin fazlalığıyla ''realite'' konumuna ulaşmış bir teori var. İsmini, ilk ortaya atıldığı dönemde, Fred Hoyle ismindeki bir astronomun kendisiyle dalga geçme amacıyla dillendirdiği bir tabirden alıyor: ''Big Bang''...

Ortada bir hakikat var ki şayet evren hakkında temel bir bilgiye hâkim olmak istiyorsak, ilk olarak onun doğumuna ve çocukluğuna gitmeli, bu anlara tanıklık etmeliyiz. Yani 13.8 milyar yıl öncesine...

vikipedi big bang ile ilgili görsel sonucu

Sıcaklığı günümüz ölçüm değerleriyle ifade edilemeyen atom boyutlarındaki bir noktadan büyük, sessiz (sesin yayılımı için çevrede madde bulunmalıdır) ve aşırı ilginç bir patlama meydana geldi. İlk olarak bu noktayı değerlendirmemiz gerekli. Fakat maalesef bunu yapamıyoruz. Bu belirttiğimiz nokta o kadar sıcak ki, hiçbir fizik kanunuyla ve formülle anlam yüklenemiyor, açıklanamıyor.

Fakat bu patlama sonucunda ortaya, -günümüzde hâlâ etkisini sürdüren- müthiş bir genişleme hâli çıktı. İşte tam da bu genişleme hâli, çok kısa bir süre sonra elektron ve diğer ufak parçacıklardan oluşan bulutsu bir karışımın oluşmasına imkan sağladı. Yine çok kısa bir süre sonra, fazlasıyla hızlı bir biçimde soğumaya ve genişlemeye devam eden evrende, bu küçük parçacıklar; proton ve nötron gibi temel atom parçalarını oluşturacak şekilde başkalaştı. Tüm bu olaylar, Büyük Patlama'dan sonra, 1 saniyeden kısa bir süre içerisinde gerçekleşti.

Yüz binlerce yıl sonra, oluşmuş proton, nötron ve elektronun bu bulutsu yapı içinde, nükleosentez işlemi yoluyla bir araya gelmesi sonucunda bazı atom çekirdekleri oluştu. Kütlesel olarak oluşan maddelerin %75'ini Hidrojen, %25'ini Helyum ve bu orana katılmayacak kadar az miktarını da Lityum oluşturmaktaydı. Milyarlarca yıl sonra ise, oluşan bu elementlerin kütleçekimsel etki vesîlesiyle bir araya gelmeleri sonrasında (ileride gökadaya dönüşecek olan) büyük bulutsu topluluklar ve ilkel yıldızlar meydana geldi.

Bu yıldızların evrenin gelişimi bakımından rolü çok büyüktür. Çünkü bu yıldızlar, yaşamlarını sürdürebilmek için yakıt olarak basit elementleri (başta hidrojeni) tüketirler. Fakat buna tam olarak tüketim denemez, çünkü bunun sonucu olarak içlerindeki -çok- yüksek sıcaklıkta, çeşitli ağır elementlerin oluşumuna sebebiyet verirler. Bu size çok basit bir cümle gibi geldi, fakat 'ağır element' olarak ifade ettiğimiz şeyler gezegen ve canlı oluşumunun temel yapı taşlarıdırlar. Yıldızlarımızın ölüm vakti geldiğinde, patlarlar ve içlerinde sakladıkları bu aşırı değerli ağır elementleri uzaya salıverirler.

Sonraki kuşak -kısmen daha kompleks- yıldızlarla birlikte bu işlem hızlandı ve bu ağır elementlerle -içinde Güneş'imiz ve Dünya'mızın da bulunduğu- galaksiler, gezegenler, çeşitli gök yapıları meydana geldi. Üzerinde yaşadığımız dünyanın her yerinde ve bizim damarlarımızdaki kandan, kemiklerimizdeki iliğe kadar ''her yerde'' bu yıldız kökenli ağır elementler var. Bu realite karşısında ''Bizler yıldız tozlarıyız.'' gibi bir deyiş dönmeye başlamıştır kozmologlar arasında.

Görsel sonucu-
En özet haliyle evrenimizin bugünkü haline ulaşım yolu bu şekildedir. Onun gelişimini tam manasıyla kavramak, muhakkak ki 'onu anlamak' yolunda çok aydınlatıcı, hatta yolun yarısı olacaktır belki de.

 

Kaynaklar

1. http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/1503721.stm
2. https://global.britannica.com/topic/big-bang-model
3. Barbara Ryden, ''Introduction to Cosmology'', syf. 196, Addison-Wesley, 2003.
4. Mukhanov, V: "Physical Foundations of Cosmology", syf. 120, Cambridge, 2005.
5. https://phys.org/news/2005-09-ferreting-stars.html
6. Donald D. Clayton, Handbook of Isotopes in The Cosmos, Cambridge, 2003.

İlgili Makaleler

Başlık

Açıklama